GCSE History
Mae disgrifiad y cymhwyster yn Saesneg yn unig, gan ei fod wedi ei gymryd o fanyleb Saesneg CBAC.
History is a reading and writing GCSE: every unit asks learners to analyse and evaluate sources and interpretations, and both NEA enquiries require a planned, drafted and refined analytical answer that reaches a substantiated judgement. Numeracy is light and content-led, mainly handling chronology across long periods and reading statistical evidence such as mortality or unemployment figures. The biggest thing Key Stage 3 should build is the routine of reading a source closely, judging how useful and reliable it is, and turning that judgement into a structured paragraph.
- Corff dyfarnu
- CBAC
- Lefel
- Level 1 and Level 2
- Addysgu gyntaf
- Medi 2026
- Faint o waith llythrennedd
- Uchel
- Faint o waith rhifedd
- Isel
- Manyleb
- Agor y fanyleb
Sut mae'r cymhwyster hwn yn cael ei asesu
- Unit 1: An in-depth study on Welsh history: Written examination 1 hour, 30%
- Unit 2: An in-depth study on European and/or World history: On-screen non-examination assessment 3 hours, 20%, marked by WJEC
- Unit 3: A study of a period in world history: Written examination 1 hour, 30%
- Unit 4: A changing society: Non-examination assessment 4 hours 15 minutes, 20%, marked by the centre and moderated by WJEC
Y sgiliau llythrennedd a rhifedd yn y cymhwyster hwn
-
Analysing and evaluating historical sources
Every unit requires learners to analyse and evaluate sources linked to the topic, using provenance and context to judge usefulness and reliability. AO3, judging source material, interpretations and debates, carries 30% of the qualification.
Llythrennedd: Strategaethau darllen, Deall, ymateb a dadansoddi
Paratoi disgyblion
- Blwyddyn 7
- Pupils read a short extract from a medieval chronicle about a Welsh prince, underline what it tells us and write one sentence on who wrote it and why that matters.
- Blwyddyn 8
- Pupils compare a 1930s newspaper report and a miner's family memoir about hunger marches from the Rhondda and explain which is more reliable for a given question.
- Blwyddyn 9
- Pupils answer a timed "How useful is this source?" question on a Second World War propaganda poster, covering content, author, date, purpose and their own knowledge.
Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd
Ble mae yn y fanyleb: Unit 1, Areas of content, page 13; Unit 2, page 26; Unit 3, page 40; Section 3.1, AO3, page 56
“demonstrate skills of analysis and evaluation when engaging with sources that relate to the selected historical topic”
Cam cynnydd 3
Rwy’n gallu defnyddio sgiliau dehongli a dod i gasgliad er mwyn deall y testun, ac yn gallu ystyried dibynadwyedd yr hyn rwy'n ei ddarllen.
Rwy'n gallu gwahaniaethu rhwng ffeithiau, damcaniaethau a barn.
Rwy'n gallu dehongli syniadau nad ydyn nhw wedi'u mynegi'n benodol, e.e. safbwyntiau neu agweddau awdur.
Cam cynnydd 4
Rwy'n gallu gwerthuso defnyddioldeb a dibynadwyedd testunau.
Rwy'n gallu gwahaniaethu rhwng ffeithiau/tystiolaeth a rhagfarn/dadleuon.
Rwy’n gallu defnyddio sgiliau dehongli a dod i gasgliad i ddeall testunau mwy cymhleth, ac ystyried dibynadwyedd ac effaith yr hyn rwy'n ei ddarllen.
Cam cynnydd 5
Rwy'n gallu gwerthuso diben, effaith a dibynadwyedd testunau yn hyderus.
Rwy'n gallu deall ac ystyried yn fanwl sut y gellir dehongli testunau, gan wahaniaethu rhwng ffeithiau/tystiolaeth a rhagfarn/dadleuon.
Rwy'n gallu deall testunau'n llawn drwy ddefnyddio sgiliau dehongli, dod i gasgliad a dadansoddi, gan ddeall cyd-destun y testunau sy'n dylanwadu ar y darllenydd.
-
Comparing and explaining historical interpretations
Learners identify different interpretations of people and events, explain how and why they were constructed, and weigh them against each other. Unit 4 learners study two sources and two interpretations per theme.
Llythrennedd: Deall, ymateb a dadansoddi
Paratoi disgyblion
- Blwyddyn 7
- Pupils read two short views of Owain Glyndŵr, one calling him a rebel and one a national hero, and explain in two sentences why the writers disagree.
- Blwyddyn 8
- Pupils compare a historian's extract and a TV documentary clip on the Chartist rising at Newport and list the differences, with one reason each view was formed.
- Blwyddyn 9
- Pupils read two historians on the impact of the Depression on the Cynon Valley and write a paragraph on which is more convincing, using the authors' backgrounds and their own knowledge.
Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd
Ble mae yn y fanyleb: Unit 4, Section 4.1, page 54; Unit 4, Areas of content, page 53; Section 1.1, page 8
“identifying different interpretations and analysing how they have been developed”
Cam cynnydd 3
Rwy’n gallu darllen er mwyn adnabod safbwyntiau gwahanol bobl ar bynciau amrywiol a datblygu empathi.
Rwy'n gallu dangos fy mod yn deall y prif syniadau a manylion pwysig mewn gwahanol destunau ar yr un pwnc a'u defnyddio.
Cam cynnydd 4
Rwy'n gallu adnabod gwahanol ddehongliadau o destun a gwybodaeth a gwerthuso eu rhinweddau cymharol.
Rwy'n gallu cymharu safbwynt gwahanol awduron ar yr un pwnc, e.e. mae llygod mawr yn hynod ddiddorol neu'n bla.
Cam cynnydd 5
Rwy'n gallu ystyried yn fanwl wahanol ddehongliadau o faterion a syniadau, gan ddefnyddio'r testun/amrywiaeth o ffynonellau i gefnogi barn.
Rwy'n gallu cymharu a gwrthgyferbynnu themâu a syniadau mewn amrywiaeth o destunau yn hyderus, gan gynnwys testunau digidol a chlyweledol, gan ystyried sut maen nhw'n amrywio o ran diben ac effaith.
Rwy’n gallu darllen gydag empathi er mwyn parchu a gwerthuso'n feirniadol safbwyntiau gwahanol bobl, a'u hystyried fel sail wrth lunio fy nghasgliadau ystyriol fy hun.
-
Researching, selecting and summarising evidence
In the enquiry units learners gain an overview, gather evidence on the history and its debates, summarise key points and select the most relevant items to support a hypothesis.
Llythrennedd: Deall, ymateb a dadansoddi, Strategaethau darllen
Paratoi disgyblion
- Blwyddyn 7
- Pupils skim three short texts on Aberdare's ironworks, pick out five key facts and sort them under the headings of people, places and dates.
- Blwyddyn 8
- Pupils use a pack of six items on the Black Death to summarise the main causes in a table and choose the two items that best support their view.
- Blwyddyn 9
- Pupils review a timeline and six sources on the Treforest Industrial Estate, write a one sentence hypothesis and select the three items that best test it.
Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd
Ble mae yn y fanyleb: Unit 2, Areas of content, page 27; Section 3.2, page 57
“summarising the key points and debates”
Cam cynnydd 3
Rwy'n gallu defnyddio ffynonellau cyfeirio/digidol i ddewis, crynhoi a chyfuno gwybodaeth, gan gyfeirio atyn nhw fel y bo'n briodol.
Rwy'n gallu coladu a gwneud cysylltiadau, e.e blaenoriaethu, categoreiddio, rhwng gwybodaeth a syniadau o wahanol ffynonellau gan gynnwys testunau digidol a chlyweledol.
Rwy'n gallu defnyddio ystod o strategaethau er mwyn dod o hyd i wybodaeth, e.e. cip ddarllen (sgimio) am yr hanfodion, llithr ddarllen (sganio) am fanylion.
Cam cynnydd 4
Rwy'n gallu crynhoi, cyfuno a dadansoddi gwybodaeth er mwyn magu dealltwriaeth fanwl, e.e. o achosion, canlyniadau, patrymau, gan ddefnyddio gwahanol ffynonellau.
Rwy'n gallu ymchwilio i amrywiaeth eang o ffynonellau cyfeirio a digidol er mwyn datblygu dealltwriaeth lawn o bwnc neu fater.
Rwy'n gallu defnyddio ystod o strategaethau, e.e. darllen cyflym, darllen agos, anodi, rhagfynegi, i gip ddarllen (sgimio) testunau i gael yr hanfodion, y syniadau a’r themâu allweddol, a’u llithr ddarllen (sganio) am wybodaeth fanwl.
Cam cynnydd 5
Rwy'n gallu cyfuno a dadansoddi gwybodaeth er mwyn magu dealltwriaeth eang a chytbwys o ffynonellau a allai gynnwys safbwyntiau croes.
Rwy'n gallu ymchwilio'n annibynnol i amrywiaeth eang o ffynonellau er mwyn datblygu dealltwriaeth o bwnc neu fater cynyddol gymhleth.
Rwy'n gallu defnyddio ystod o strategaethau, e.e. darllen cyflym, darllen agos, anodi, rhagfynegi, i gip ddarllen (sgimio) testunau i gael yr hanfodion, y syniadau a’r themâu allweddol, a’u llithr ddarllen (sganio) am wybodaeth fanwl, gan ddethol a gwneud sylwadau aeddfed ar y syniadau a’r themâu allweddol.
-
Extended analytical writing reaching a substantiated judgement
Learners write structured, analytical answers that use sources and knowledge to explain cause, consequence, change and significance, and reach a supported conclusion. Both examinations are 1 hour for 60 marks, so the writing must be concise.
Llythrennedd: Cynllunio a threfnu ar gyfer gwahanol ddibenion, cynulleidfaoedd a chyd-destunau
Paratoi disgyblion
- Blwyddyn 7
- Pupils write a three paragraph answer on why the Normans built castles in Wales, with a point, evidence and explanation in each paragraph and a one sentence conclusion.
- Blwyddyn 8
- Pupils write a balanced answer to "Was the Merthyr Rising mainly caused by poverty?" with one paragraph for, one for another cause and a conclusion that gives a judgement.
- Blwyddyn 9
- Pupils write a timed 20 minute essay on how far the Second World War changed women's lives in Wales, using at least two sources and ending with a justified judgement.
Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd
Ble mae yn y fanyleb: Section 1.1, page 8; Unit 4, Section 4.1, page 54; Section 3.1, AO2, page 56
“construct valid and realistic historical claims by using a range of sources in context to reach substantiated judgements”
Cam cynnydd 3
Rwy'n gallu ysgrifennu disgrifiad cynhwysfawr o bwnc, thema neu safbwynt.
Rwy'n gallu ysgrifennu cyflwyniad effeithiol sy'n nodi'r cyd-destun a'r diben, gan gynnwys cydbwysedd addas rhwng ffeithiau a safbwyntiau, a chasgliad penodol.
Rwy'n gallu defnyddio paragraffau a gwneud cysylltiadau rhyngddyn nhw.
Cam cynnydd 4
Rwy'n gallu defnyddio crynodebau, trafod materion, rhoi esboniadau manwl a defnyddio rhesymeg wrth ymdrin â phwnc.
Rwy'n gallu trefnu a llunio fy ngwaith ysgrifennu'n effeithiol, gan gysylltu a datblygu fy syniadau ar gyfer amrywiaeth o wahanol gyd-destunau.
Rwy'n gallu defnyddio paragraffau ac adrannau er mwyn rhoi eglurder i ddarnau ysgrifennu mwy estynedig.
Cam cynnydd 5
Rwy'n gallu ysgrifennu darnau estynedig sy'n cynnwys tystiolaeth a gwybodaeth fanwl at wahanol ddibenion ac ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd o fewn gwahanol ddisgyblaethau a rhyngddyn nhw.
Rwy'n gallu cyfleu safbwynt gwrthrychol a diduedd ar bynciau cymhleth, gan ddefnyddio ystod o ddyfeisiau ieithyddol.
Rwy'n gallu trefnu gwaith ysgrifennu ar ffurf briodol, gan sicrhau bod y cynnwys yn cael ei nodi o fewn a rhwng paragraffau neu adrannau, a chan ddatblygu a chynnal syniadau'n gydlynus.
-
Planning, drafting and critically reflecting on an enquiry
Both NEA units follow five stages: form a hypothesis, analyse the items, plan the response, develop it, then critically reflect on the process and conclusion. Unit 4 explicitly asks for planning, drafting and refining.
Llythrennedd: Cynllunio a threfnu ar gyfer gwahanol ddibenion, cynulleidfaoedd a chyd-destunau, Prawfddarllen, golygu a gwella
Paratoi disgyblion
- Blwyddyn 7
- Pupils plan an answer on life in a medieval Welsh town using a simple writing frame, then use a checklist to improve one paragraph.
- Blwyddyn 8
- Pupils plan a local history enquiry on Aberdare in the First World War with a spider diagram, draft it, and redraft one section after peer feedback.
- Blwyddyn 9
- Pupils complete a mini enquiry in five lessons that mirror the five NEA stages, finishing with a short written reflection on how their hypothesis changed.
Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd
Ble mae yn y fanyleb: Unit 4, Section 4.1, page 54; Section 3.2, Unit 2 and Unit 4 overviews, page 57
“planning, drafting and refining an analytical answer that reaches a conclusion which responds to their selected question”
Cam cynnydd 3
Rwy'n gallu ystyried ffyrdd gwahanol o gynllunio, drafftio a chyflwyno fy ngwaith yn briodol.
Rwy’n gallu myfyrio ar safon fy mynegiant, ei olygu a'i ailddrafftio i wella'r ansawdd, a defnyddio ystod o strategaethau i sicrhau mwy o eglurder.
Cam cynnydd 4
Rwy’n gallu dewis a defnyddio strategaethau priodol er mwyn cynllunio a datblygu fy ngwaith ysgrifennu at wahanol ddibenion ac ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd.
Rwy'n gallu gwella gwaith ysgrifennu drwy adolygu annibynnol ac ailddrafftio.
Cam cynnydd 5
Rwy'n gallu dewis a defnyddio strategaethau priodol i gynllunio a datblygu fy ngwaith ysgrifennu ar gyfer amrywiaeth heriol o wahanol ddibenion a chynulleidfaoedd.
Rwy'n gallu gwella cynnwys, strwythur a chywirdeb fy ngwaith ysgrifennu drwy fyfyrio'n feirniadol, adolygu a golygu, gan ymateb yn adeiladol i adborth.
-
Using historical concepts and vocabulary precisely
AO2 rewards applying knowledge to the second-order concepts of cause and consequence, continuity and change, similarity and difference, and significance, which needs precise period vocabulary and linking language. No separate marks for spelling, punctuation and grammar are mentioned.
Llythrennedd: Geirfa, sillafu, gramadeg, Cysyllteiriau a chystrawen
Paratoi disgyblion
- Blwyddyn 7
- Pupils build a class glossary of medieval terms such as prince, charter and rebellion, and use "because" and "as a result" to link a cause to a consequence.
- Blwyddyn 8