LNF Cymru Llythrennedd a rhifedd i Gymru

← Pob TGAU

GCSE Cymraeg Language and Literature

Mae disgrifiadau'r TGAU yn Saesneg yn unig, gan eu bod wedi eu cymryd o fanyleb Saesneg CBAC.

GCSE Cymraeg Language and Literature is a first-language literacy qualification: learners analyse a novel, short stories, poems and a film, read and summarise unseen texts, write in many forms, and are assessed on group discussion and an individual researched presentation. WJEC maps no numeracy to any unit, so there are no numeracy skills here. The single biggest thing Key Stage 3 should build is close, evaluative reading of Cymraeg literature backed by purposeful quotation and accurate Cymraeg, including mutations and verb forms.

Addysgu gyntaf
Medi 2025
Faint o waith llythrennedd
Uchel
Faint o waith rhifedd
Isel
Manyleb
Agor manyleb CBAC (PDF)
Sut mae'r TGAU hwn yn cael ei asesu
  • Unit 1: Narrative: Written examination 1 hour 30 minutes, 30% of the Single Award (15% of the Double Award), 60 marks
  • Unit 2: Identity: Non-examination assessment, group discussion in threes up to 15 minutes on a visual text, 20% of the Single Award (10% of the Double Award), 40 marks, marked by the centre and moderated by WJEC
  • Unit 3: Attitudes: Non-examination assessment, poetry appreciation and comparison (500 to 1,500 words) and individual oral presentation (up to 5 minutes), 20% of the Single Award (10% of the Double Award), 60 marks, marked by the centre and moderated by WJEC
  • Unit 4a: Linguistic Connections (Single Award only): Written examination 1 hour 30 minutes, 30%, 60 marks
  • Unit 4b: Linguistic Connections (Double Award only): Written examination 2 hours, 22.5%, 90 marks
  • Unit 5: Respond and Create (Double Award only): Non-examination assessment, group discussion up to 10 minutes and creative writing task (500 to 1,000 words, maximum 3 hours), 20%, 60 marks, marked by the centre and moderated by WJEC
  • Unit 6: Communicating Meaning (Double Award only): Written examination 1 hour 30 minutes, 22.5%, 60 marks

Sgiliau sy'n defnyddio Eglurder a geirfa

  1. Using literary and linguistic terminology and quotation

    Asesu: Yn yr arholiad ac mewn gwaith cwrs

    Across Units 1, 3, 5 and 6 learners must use the terms of literary criticism, poetic metre and film appreciation confidently, and quote or reference purposefully to support points.

    Llythrennedd: Geirfa, sillafu, gramadeg, Eglurder a geirfa, Deall, ymateb a dadansoddi

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils build a class wall of Cymraeg literary terms such as 'cyffelybiaeth', 'trosiad' and 'cyflythrennu' and label an example of each in a poem.
    Blwyddyn 8
    Pupils write a point, evidence and explanation paragraph on a poem that uses two literary terms correctly and embeds one short quotation.
    Blwyddyn 9
    Pupils annotate an unseen poem using terms for cynghanedd, metre and imagery, then use at least four of them in a timed written response.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 3, Section 3.1.1, page 15; Unit 5, Section 5.1.1, page 21

    “understand and use linguistic and literary terminology.”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu defnyddio geirfa amrywiol, briodol a manwl gywir, gan gynnwys geiriau sy'n benodol i faes dysgu a phrofiad/disgyblaeth at ddibenion gwahanol.

    • Rwy'n gallu mynegi materion a syniadau'n glir gan ddefnyddio geirfa sy'n benodol i faes dysgu a phrofiad/disgyblaeth ac enghreifftiau.

    Cam cynnydd 4
    • Rwyf wedi cael profiad o ystod o eirfa sy'n benodol i faes dysgu a phrofiad/disgyblaeth a geirfa academaidd gyffredinol, ac yn gallu ei defnyddio wrth i mi gyfathrebu.

    • Rwy’n gallu darllen er mwyn adeiladu fy ngeirfa a strwythurau brawddegau, gan ddefnyddio’r rhain yn effeithiol wrth i mi gyfathrebu.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu defnyddio ystod o eirfa sy'n benodol i ddisgyblaeth a geirfa academaidd gyffredinol yn fanwl gywir.

    • Rwy'n gallu defnyddio ystod o eirfa sy'n benodol i ddisgyblaeth a geirfa academaidd gyffredinol wrth i mi gyfathrebu.

  2. Researching and giving an individual presentation

    Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

    Unit 3 Task 2 is a researched individual presentation of up to 5 minutes including questions. Learners research independently, judge the reliability of sources, and present from brief notes using intonation, rhetorical techniques, pace, body language and eye contact.

    Llythrennedd: Eglurder a geirfa, Diben, Deall, ymateb a dadansoddi

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils give a two-minute talk in Cymraeg about a Welsh person who inspires them, using a picture and cue cards rather than a script.
    Blwyddyn 8
    Pupils give a three-minute presentation on a local issue in the Cynon Valley, using one rhetorical question and answering one question from the class.
    Blwyddyn 9
    Pupils research a theme from their poetry unit using at least three sources, judge which is most reliable, and present for five minutes from bullet points only.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 3, Section 3.1.4, page 16

    “present in a confident and natural way, making subtle use of notes and concise bullet points”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy’n gallu siarad yn glir, gan adnabod yr iaith briodol ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd a dibenion, a chan amrywio fy mynegiant, geirfa, tôn ac ystumiau i ennyn diddordeb y gynulleidfa.

    • Rwy'n gallu trefnu sgwrs fel y gall gwahanol gynulleidfaoedd mewn gwahanol gyd-destunau ddilyn yr hyn sy'n cael ei ddweud, gan gynnwys defnyddio iaith ffurfiol.

    • Rwy'n gallu defnyddio ffynonellau cyfeirio/digidol i ddewis, crynhoi a chyfuno gwybodaeth, gan gyfeirio atyn nhw fel y bo'n briodol.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy’n gallu siarad yn glir, gan ddewis ac addasu fy iaith yn briodol ar gyfer ystod o gynulleidfaoedd a dibenion, a chan gyfleu ystyr yn effeithiol i’r gynulleidfa.

    • Rwy'n gallu trefnu'r hyn sy'n cael ei ddweud yn effeithiol er mwyn ymateb i adwaith gwrandawyr drwy addasu'r hyn rwy'n ei ddweud a'r ffordd rwy'n ei ddweud.

    • Rwy'n gallu gwerthuso defnyddioldeb a dibynadwyedd testunau.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu siarad yn rhugl ac yn hyderus, gan ddefnyddio ystod o dechnegau, edrychiadau ac ystumiau.

    • Rwy'n gallu cyflwyno syniadau a materion er mwyn bodloni gofynion gwahanol gynulleidfaoedd.

    • Rwy'n gallu defnyddio testunau a argraffwyd a thestunau digidol i chwilio'n ddethol, gan asesu dibynadwyedd, arwyddocâd a chywirdeb yr hyn rwy'n ei weld.

Da gwybod

Cysylltiadau â TGAU eraill

The only number work is optional use of statistics in the Unit 3 presentation, so numeracy support is best left to other subjects.

Ffynhonnell: WJEC GCSE Cymraeg Language and Literature (Single and Double Award) specification, Version 6, for Year 10 cohort starting September 2026 onwards, first award from 2028.