LNF Cymru Llythrennedd a rhifedd i Gymru

← Pob cymhwyster

GCSE Health and Social Care, and Childcare

Mae disgrifiad y cymhwyster yn Saesneg yn unig, gan ei fod wedi ei gymryd o fanyleb Saesneg CBAC.

This is a writing-heavy GCSE: learners read unseen case studies, apply care-sector terminology and write reasoned judgements across two 12-hour NEAs and an examination with extended answers. Numeracy is limited to one area of Unit 1, reading physiological measurements and interpreting wellbeing statistics, surveys and lifestyle data. The biggest thing Key Stage 3 can build is confident reading of a short case study followed by an organised, evaluative written response that uses the right terms.

Corff dyfarnu
CBAC
Lefel
Level 1 and Level 2
Addysgu gyntaf
Medi 2026
Faint o waith llythrennedd
Uchel
Faint o waith rhifedd
Isel
Manyleb
Agor y fanyleb
Sut mae'r cymhwyster hwn yn cael ei asesu
  • Unit 1: Health and Social Care, and Childcare in Wales in the 21st Century: Written examination 1 hour 30 minutes, 40%
  • Unit 2: Adult Health and Social Care: Non-examination assessment 12 hours (choice of case studies), 30%
  • Unit 3: Childcare: Non-examination assessment 12 hours (case study and investigation), 30%

Y sgiliau llythrennedd a rhifedd yn y cymhwyster hwn

  1. Reading and applying case studies

    Asesu: Yn yr arholiad ac mewn gwaith cwrs

    Both NEAs are built around unseen case studies, and Unit 1 includes questions based on applied situations. Learners must read closely, infer an individual's needs and apply knowledge to them.

    Llythrennedd: Strategaethau darllen, Deall, ymateb a dadansoddi

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    In Health and Well-being lessons, pupils read a short case study about a family with a new baby and highlight three needs the baby has.
    Blwyddyn 8
    Pupils read a case study about an older person living alone in Aberdare and infer two emotional or social needs that are not stated directly.
    Blwyddyn 9
    Pupils read an unseen case study under timed conditions, annotate it for physical, intellectual, emotional and social needs, and suggest one suitable service.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Section 3.2, page 34; Summary of assessment, page 4

    “choice of two case studies where they apply knowledge and understanding of adult”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy’n gallu defnyddio sgiliau dehongli a dod i gasgliad er mwyn deall y testun, ac yn gallu ystyried dibynadwyedd yr hyn rwy'n ei ddarllen.

    • Rwy'n gallu dangos fy mod yn deall y prif syniadau a manylion pwysig mewn gwahanol destunau ar yr un pwnc a'u defnyddio.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy’n gallu defnyddio sgiliau dehongli a dod i gasgliad i ddeall testunau mwy cymhleth, ac ystyried dibynadwyedd ac effaith yr hyn rwy'n ei ddarllen.

    • Rwy'n gallu dangos dealltwriaeth lawn o destunau drwy ddefnyddio sgiliau dehongli, dod i gasgliad a dadansoddi.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu darllen a dadansoddi ystod o destunau nas gwelais o'r blaen, testunau a argraffwyd a thestunau digidol, gan ganolbwyntio ac yn annibynnol.

    • Rwy'n gallu deall testunau'n llawn drwy ddefnyddio sgiliau dehongli, dod i gasgliad a dadansoddi, gan ddeall cyd-destun y testunau sy'n dylanwadu ar y darllenydd.

  2. Writing organised, evaluative answers

    Asesu: Yn yr arholiad ac mewn gwaith cwrs

    The specification sets out to develop learners' ability to organise writing, and AO3 (30% of the qualification) asks them to analyse and evaluate provision, make reasoned judgements and draw conclusions.

    Llythrennedd: Cynllunio a threfnu ar gyfer gwahanol ddibenion, cynulleidfaoedd a chyd-destunau

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils write two paragraphs on how exercise helps physical and emotional wellbeing, linking the paragraphs with a connective.
    Blwyddyn 8
    Pupils write a short piece weighing up one advantage and one disadvantage of a Flying Start style service for families, ending with a clear conclusion.
    Blwyddyn 9
    Pupils write an extended answer judging how well a health promotion campaign such as Help Me Quit meets its aims, giving evidence for and against.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Section 1.2, page 8; Section 3.1, page 33

    “develop literacy skills, being able to organise writing and adapt language confidently,”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu ysgrifennu cyflwyniad effeithiol sy'n nodi'r cyd-destun a'r diben, gan gynnwys cydbwysedd addas rhwng ffeithiau a safbwyntiau, a chasgliad penodol.

    • Rwy'n gallu defnyddio paragraffau a gwneud cysylltiadau rhyngddyn nhw.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy'n gallu defnyddio crynodebau, trafod materion, rhoi esboniadau manwl a defnyddio rhesymeg wrth ymdrin â phwnc.

    • Rwy'n gallu trefnu a llunio fy ngwaith ysgrifennu'n effeithiol, gan gysylltu a datblygu fy syniadau ar gyfer amrywiaeth o wahanol gyd-destunau.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu ysgrifennu darnau estynedig sy'n cynnwys tystiolaeth a gwybodaeth fanwl at wahanol ddibenion ac ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd o fewn gwahanol ddisgyblaethau a rhyngddyn nhw.

    • Rwy'n gallu trefnu gwaith ysgrifennu ar ffurf briodol, gan sicrhau bod y cynnwys yn cael ei nodi o fewn a rhwng paragraffau neu adrannau, a chan ddatblygu a chynnal syniadau'n gydlynus.

  3. Using care-sector vocabulary accurately

    Asesu: Yn yr arholiad ac mewn gwaith cwrs

    Learners must understand and use precise terms for principles, values, legislation and roles, such as person-centred, advocacy, active participation and safeguarding.

    Llythrennedd: Geirfa, sillafu, gramadeg

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils learn and spell the five life stages and their age ranges, then use each in a sentence about a family member.
    Blwyddyn 8
    Pupils build a glossary of care terms such as empathy, dignity and advocacy, with a definition and an everyday example for each.
    Blwyddyn 9
    Pupils rewrite a vague paragraph about caring for a resident so that it uses person-centred, active participation and safeguarding correctly.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 1, Section 1.2.2, page 14

    “person-centred approaches: learners should understand”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu defnyddio geirfa amrywiol, briodol a manwl gywir, gan gynnwys geiriau sy'n benodol i faes dysgu a phrofiad/disgyblaeth at ddibenion gwahanol.

    • Rwy'n gallu defnyddio strategaethau i sillafu geiriau amlsillafog, cymhleth ac afreolaidd yng nghyd-destun pob maes dysgu a phrofiad.

    Cam cynnydd 4
    • Rwyf wedi cael profiad o ystod o eirfa sy'n benodol i faes dysgu a phrofiad/disgyblaeth a geirfa academaidd gyffredinol, ac yn gallu ei defnyddio wrth i mi gyfathrebu.

    • Rwy'n gallu defnyddio amrywiaeth o strategaethau ac adnoddau i sillafu geirfa gyfarwydd ac anghyfarwydd a geiriau sy'n benodol i faes dysgu a phrofiad/disgyblaeth yn gywir.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu defnyddio ystod o eirfa sy'n benodol i ddisgyblaeth a geirfa academaidd gyffredinol yn fanwl gywir.

    • Rwy'n gallu defnyddio strategaethau i sillafu geiriau sy'n benodol i ddisgyblaeth a geiriau academaidd cyffredinol mewn cyd-destunau priodol.

  4. Researching for the childcare investigation

    Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

    Unit 3 includes an investigation alongside a case study, so learners must research childcare provision, select relevant information and judge how reliable it is.

    Llythrennedd: Deall, ymateb a dadansoddi

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils read a Play Wales leaflet on the importance of play and summarise three main points in their own words.
    Blwyddyn 8
    Pupils gather information on a local Cylch Meithrin from two sources and sort the facts under headings such as age range, activities and language.
    Blwyddyn 9
    Pupils carry out a short investigation into local play provision, comparing three sources and noting which is most reliable and why.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Section 3.2, page 34

    “an investigation”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu defnyddio ffynonellau cyfeirio/digidol i ddewis, crynhoi a chyfuno gwybodaeth, gan gyfeirio atyn nhw fel y bo'n briodol.

    • Rwy'n gallu coladu a gwneud cysylltiadau, e.e blaenoriaethu, categoreiddio, rhwng gwybodaeth a syniadau o wahanol ffynonellau gan gynnwys testunau digidol a chlyweledol.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy'n gallu ymchwilio i amrywiaeth eang o ffynonellau cyfeirio a digidol er mwyn datblygu dealltwriaeth lawn o bwnc neu fater.

    • Rwy'n gallu gwerthuso defnyddioldeb a dibynadwyedd testunau.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu ymchwilio'n annibynnol i amrywiaeth eang o ffynonellau er mwyn datblygu dealltwriaeth o bwnc neu fater cynyddol gymhleth.

    • Rwy'n gallu defnyddio testunau a argraffwyd a thestunau digidol i chwilio'n ddethol, gan asesu dibynadwyedd, arwyddocâd a chywirdeb yr hyn rwy'n ei weld.

  5. Listening to professionals and service users

    Asesu: Yn cael ei addysgu, ond nid ei asesu

    Learners are encouraged to hear from and interact with care and childcare professionals, and they study how What Matters Conversations and advocacy make sure an individual's voice is heard.

    Llythrennedd: Gwrando i ddeall

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils listen to the school nurse talk about healthy habits and note three main points to share with a partner.
    Blwyddyn 8
    Pupils role play a What Matters style conversation in pairs, with the listener summarising back what matters most to the speaker.
    Blwyddyn 9
    Pupils prepare questions for a visiting care worker or nursery practitioner, take notes during the talk and write a short summary of the role.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Opportunities for integration of learning experiences, page 32; Unit 2, Section 2.2.3, page 23

    “hear directly from, and interact with, health and social care, and childcare”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy’n gallu gwrando ar syniadau/cyflwyniadau pobl eraill, a deall y gallan nhw fod â safbwynt gwahanol i mi, er mwyn ymateb yn briodol.

    • Rwy'n gallu defnyddio technegau i gofio prif bwyntiau cyflwyniadau, e.e. gwneud nodiadau, crynhoi, adolygu.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy’n gallu gwrando ar safbwyntiau a syniadau gwahanol bobl ar bynciau amrywiol, gan eu defnyddio i lunio fy nghasgliadau fy hun.

    • Rwy'n gallu defnyddio technegau gwahanol i'm helpu i gofio, cofnodi ac ymateb i'r hyn rwy'n ei glywed.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy’n gallu gwrando ar safbwyntiau gwahanol bobl, eu gwerthuso'n feirniadol a'u parchu, gan eu defnyddio i lunio fy nghasgliadau ystyriol fy hun.

    • Rwy'n gallu defnyddio technegau gwahanol i'm helpu i gofio, cofnodi ac ymateb i'r hyn rwy'n ei glywed.

  6. Planning and redrafting across a long NEA

    Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

    Each NEA takes 12 hours and may be split across several sittings, so learners must plan their time, keep work organised and review and improve it before digital submission.

    Llythrennedd: Cynllunio a threfnu ar gyfer gwahanol ddibenion, cynulleidfaoedd a chyd-destunau, Prawfddarllen, golygu a gwella

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils plan a short leaflet on hand hygiene with a simple outline, then check and correct their spelling before handing it in.
    Blwyddyn 8
    Pupils draft a report on a local health service over two lessons, using a checklist to improve it at the start of the second lesson.
    Blwyddyn 9
    Pupils complete a case study task over three lessons, keeping a plan, redrafting one section after teacher feedback and proofreading the final version.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Section 3.2, page 34

    “The assessment could be completed in several sittings due to the length of the non-examination assessment.”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu ystyried ffyrdd gwahanol o gynllunio, drafftio a chyflwyno fy ngwaith yn briodol.

    • Rwy’n gallu myfyrio ar safon fy mynegiant, ei olygu a'i ailddrafftio i wella'r ansawdd, a defnyddio ystod o strategaethau i sicrhau mwy o eglurder.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy’n gallu dewis a defnyddio strategaethau priodol er mwyn cynllunio a datblygu fy ngwaith ysgrifennu at wahanol ddibenion ac ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd.

    • Rwy'n gallu gwella gwaith ysgrifennu drwy adolygu annibynnol ac ailddrafftio.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu dewis a defnyddio strategaethau priodol i gynllunio a datblygu fy ngwaith ysgrifennu ar gyfer amrywiaeth heriol o wahanol ddibenion a chynulleidfaoedd.

    • Rwy'n gallu gwella cynnwys, strwythur a chywirdeb fy ngwaith ysgrifennu drwy fyfyrio'n feirniadol, adolygu a golygu, gan ymateb yn adeiladol i adborth.

  7. Reading physiological measurements

    Asesu: Yn yr arholiad

    Learners must understand physiological measurements used as wellbeing indicators, including height, weight, blood pressure, temperature, peak flow, heart rate, pulse and blood sugar, each with its own units.

    Rhifedd: Mesur, Cyfathrebu â symbolau

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils take their pulse for 30 seconds, double it to get beats per minute and record it with the correct units.
    Blwyddyn 8
    Pupils read temperatures from pictures of a digital and a strip thermometer and decide which readings show a fever.
    Blwyddyn 9
    Pupils read blood pressure and peak flow values from sample records, state the units and say whether each is within a normal range.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 1, Section 1.3.1, page 16

    “physiological measurements: height, weight, blood”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu darllen a dehongli graddfeydd neu raniadau ar amrywiaeth o offerynnau mesur.

    • Rwy'n gallu mesur a chofnodi tymereddau sy'n cynnwys darlleniadau positif a negatif.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy'n gallu darllen a dehongli graddfeydd ar amrywiaeth o offerynnau mesur.

    • Rwy'n gallu cynrychioli a defnyddio mesurau cyfansawdd, gan ddefnyddio unedau safonol.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu deall a defnyddio amrywiaeth o fesurau cyfansawdd.

    • Rwy'n gallu defnyddio nodiant, symbolau ac unedau mesur priodol, gan gynnwys mesurau cyfansawdd.

  8. Interpreting wellbeing statistics and lifestyle data

    Asesu: Yn yr arholiad

    Learners must understand statistics used as wellbeing indicators, such as life expectancy, child poverty, smoking rates and obesity levels, and what they show about health inequality in Wales.

    Rhifedd: Dehongli data

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils read a simple bar chart of how many portions of fruit and vegetables Year 7 pupils eat and write two statements about it.
    Blwyddyn 8
    Pupils compare smoking rates for two Welsh local authorities from a table and suggest one reason for the difference.
    Blwyddyn 9
    Pupils interpret a graph of life expectancy in the most and least deprived areas of Wales, calculate the gap and explain what it means for services.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 1, Section 1.3.1, page 16

    “statistics: educational attainment, employment, housing,”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu echdynnu a dehongli gwybodaeth o amrywiaeth gynyddol o ddiagramau, amserlenni a graffiau (gan gynnwys siartiau cylch).

    • Rwy'n gallu dod i gasgliadau o ddata ac rwy'n cydnabod y gall rhai casgliadau fod yn gamarweiniol neu'n ansicr.

    Cam cynnydd 4
    • Rwy'n gallu dehongli gwybodaeth fathemategol; gan ddod i gasgliadau o graffiau, diagramau a data, gan gynnwys trafod cyfyngiadau data.

    • Rwy'n gallu archwilio tueddiadau a gwerthoedd eithaf (allanolynnau) ar gyfer setiau data.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu dehongli graffiau sy'n disgrifio sefyllfaoedd go iawn, gan gynnwys y rhai a ddefnyddir yn y cyfryngau, a chan gydnabod y gall rhai graffiau fod yn gamarweiniol.

    • Rwy'n gallu dod i gasgliadau o ddata ac rwy'n cydnabod y gall rhai casgliadau fod yn gamarweiniol neu'n ansicr.

  9. Using surveys and questionnaires

    Asesu: Yn yr arholiad

    Surveys and questionnaires are named as wellbeing indicators, so learners should know how such data is collected and what it can and cannot show.

    Rhifedd: Casglu data, Cynrychioli data

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7
    Pupils ask classmates how many hours they slept last night and record the answers in a tally chart.
    Blwyddyn 8
    Pupils write five clear questions for a survey on screen time and wellbeing, including one open question and one tick box question.
    Blwyddyn 9
    Pupils design a short questionnaire on healthy lifestyles with a stated hypothesis, collect responses from their year group and discuss any bias in the sample.
    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 1, Section 1.3.1, page 16

    “surveys and questionnaires”
    Cam cynnydd 3
    • Rwy'n gallu casglu data perthnasol i ateb cwestiynau a ofynnwyd.

    • Rwy'n gallu cynrychioli data gan ddefnyddio:

      • rhestrau, siartiau cyfrif, tablau, diagramau a thablau amlder
      • siartiau bar, siartiau data wedi'u grwpio, graffiau llinell a graffiau trawsnewid
      • pictogramau lle mae un symbol yn cynrychioli mwy nag un uned gan ddefnyddio allwedd
      • diagramau Venn a Carroll.
    Cam cynnydd 4
    • Rwy'n gallu casglu fy nata fy hun ar gyfer arolwg, e.e. drwy lunio holiadur.

    • Rwy'n gallu casglu data meintiol ac ansoddol.

    Cam cynnydd 5
    • Rwy'n gallu casglu data mewn ffordd addas yn unol â'm rhagdybiaeth.

Da gwybod

Cysylltiadau â chymwysterau eraill

Pulse and heart rate work overlaps with fitness testing in Physical Education and Health, and wellbeing statistics link to data handling in Mathematics and Numeracy and Geography.

Ffynhonnell: WJEC GCSE Health and Social Care, and Childcare specification, teaching from 2026, for award from 2028 (© WJEC CBAC Ltd 2025).